Het ‘Pass-ta-key’-probleem: malware aast op gesynchroniseerde passkeys

Als je toegangssleutels voor je Google-account hebt ingeschakeld, heb je de boodschap waarschijnlijk al gehoord: geen wachtwoord om in te typen, niets om te phishen, niets dat in een database staat te wachten om uit te lekken. Die boodschap klopt grotendeels. Maar onderzoekers hebben nu een techniek beschreven — bijgenaamd "Pass-ta-key" — waaruit blijkt dat malware op je eigen apparaat nog steeds toegang kan krijgen tot toegangssleutels die zijn opgeslagen in Google Password Manager. Het is de moeite waard om precies te begrijpen wat dit wel en niet betekent, want de oplossing is niet: "stop met het gebruik van toegangssleutels."

Een korte opfrisser over hoe toegangssleutels echt werken

Een toegangssleutel is een sleutelpaar, geen geheim dat je intypt. De private helft hoort je apparaat nooit te verlaten; de website of app ziet alleen de publieke helft en een handtekening die bewijst dat je de private sleutel bezit. Dat maakt toegangssleutels bestand tegen klassieke phishing — er is geen wachtwoord of eenmalige code die een nep-inlogpagina kan stelen, omdat de private sleutel niet iets is wat je ergens kunt worden wijsgemaakt in te typen.

De crux zit in het woord "gesynchroniseerd". Om ervoor te zorgen dat een toegangssleutel werkt op je telefoon, laptop en tablet, versleutelt en synchroniseert Google Password Manager je toegangssleutels via je Google-account, in plaats van elke sleutel aan één fysiek apparaat te koppelen. Dat gemak betekent ook een groter aanvalsoppervlak dan bij een toegangssleutel die fysiek aan één beveiligingssleutel of één apparaat is gebonden.

Waar het Pass-ta-key-onderzoek daadwerkelijk op wijst

Volgens berichtgeving over dit onderzoek (via Malwarebytes) is de bevinding dat malware die draait op een apparaat waarop Google Password Manager ontgrendeld is, accounts die met toegangssleutels zijn beveiligd kan kapen — niet door de onderliggende cryptografie met publieke sleutels te kraken, maar door misbruik te maken van de softwarelaag die de sleutels opslaat, ontgrendelt en synchroniseert. Met andere woorden: de wiskunde achter toegangssleutels is niet gekraakt. Wat wordt aangevallen, is alles rond die wiskunde — de lokale kluis, het ontgrendelingsproces, het synchronisatiekanaal.

De precieze technische werking van de exploitketen is in wat er tot nu toe openbaar is gemaakt niet volledig beschreven, dus het is verstandig om dit niet te overdrijven tot "toegangssleutels zijn kapot". Wat wel duidelijk is, en overeenkomt met hoe dit soort dingen doorgaans werkt, is de algemene vorm van het risico: als malware een voldoende hoog toegangsniveau bereikt op een apparaat waarop een ontgrendelde kluis met toegangssleutels staat, kan die malware mogelijk binnen die kluis namens jou handelen, of materiaal exporteren waarmee een aanvaller zich elders als jou kan authenticeren.

Waarom dit niets afdoet aan de argumenten voor toegangssleutels

Het is verleidelijk om een kop als deze te lezen als "toegangssleutels hebben gefaald". Dat hebben ze niet — ze sloten een specifieke, uiterst veelvoorkomende aanval af: phishing op afstand, waarbij een aanvaller waar ook ter wereld je ertoe brengt een wachtwoord of eenmalige code in te voeren op een nepwebsite. Die aanval werkt nog steeds niet tegen een echte toegangssleutel. Wat Pass-ta-key laat zien, is een ander, ouder dreigingsmodel: een aanvaller die al code op je apparaat heeft draaien. Die dreiging heeft altijd bestaan, en was waarschijnlijk nog erger bij wachtwoorden — een keylogger of infostealer op een geïnfecteerde computer kon een ingetikt wachtwoord en een sessiecookie net zo gemakkelijk buitmaken. Toegangssleutels verkleinen het aanvalsoppervlak; ze elimineren niet de categorie "je apparaat is gecompromitteerd".

Wat je daadwerkelijk moet controleren en doen

Een paar concrete, controleerbare stappen, ruwweg in volgorde van impact:

• Weet welke van je toegangssleutels gesynchroniseerd zijn en welke aan een apparaat gebonden zijn. In Google Password Manager (passwords.google.com, onder "Toegangssleutels") kun je zien wat er is opgeslagen en met je account wordt gesynchroniseerd. Een toegangssleutel die is aangemaakt en bevestigd met een fysieke beveiligingssleutel (zoals een YubiKey) en die je niet hebt gesynchroniseerd, is aan die hardware gebonden en niet op dezelfde manier blootgesteld aan deze aanvalsklasse.
• Gebruik voor je belangrijkste accounts — primair e-mailadres, bank, single sign-on voor werk — bij voorkeur een fysieke beveiligingssleutel in plaats van een gesynchroniseerde toegangssleutel. Het is iets minder handig (je hebt de fysieke sleutel nodig), maar de sleutel raakt helemaal niet aan cloudsync, waardoor dit volledige aanvalsoppervlak voor dat account verdwijnt.
• Houd het apparaat zelf schoon, want dat is nu het daadwerkelijke slagveld. Installeer updates voor besturingssysteem en browser snel, vermijd het installeren van apps of extensies buiten officiële stores en negeer waarschuwingen van antivirus of endpointbeveiliging niet — een malware-infectie is de voorwaarde voor dit soort aanvallen, dus goede apparaatbeveiliging heeft een dubbele functie.
• Schakel Google's Advanced Protection Program in als je een aannemelijk doelwit bent (journalisten, activisten, leidinggevenden, beheerders of iedereen die eerder doelwit is geweest). Het scherpt accountherstel en inlogregels specifiek aan tegen dit soort scenario's waarin accounts worden overgenomen.
• Controleer regelmatig de "Recente beveiligingsactiviteit" van je Google-account en de verbonden apparaten en verwijder alles wat je niet herkent of niet meer gebruikt — ook oude gesynchroniseerde toegangssleutels die nog op apparaten staan die je inmiddels hebt vervangen.
• Laat je back-upmethode voor authenticatie niet vallen. Houd een herstelmethode achter de hand (back-upcodes, een tweede toegangssleutel op een ander type apparaat) die niet afhankelijk is van hetzelfde apparaat, zodat je niet wordt buitengesloten als je een geïnfecteerde computer moet wissen.

De korte versie: toegangssleutels zijn nog steeds beter dan wachtwoorden, en "niet te phishen" is nog steeds een juiste omschrijving van hoe ze werken tegen phishing op afstand. Pass-ta-key herinnert ons eraan dat "niet te phishen" nooit hetzelfde betekende als "immuun voor een gecompromitteerd apparaat" — en je verdediging tegen dat tweede risico bestaat uit de saaie dingen: werk je apparaten bij, let op malware en beveilig je belangrijkste accounts met hardwaregebonden sleutels in plaats van gesynchroniseerde sleutels.